Leempoels en de academici

Ook vandaag duikt Leempoels’ werk nog op in boeken en scripties die inzicht geven in specifieke aspecten van de samenleving op het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Opvallend is de schijnbare fascinatie van academici voor Amitié, het enigmatische portret van ‘de twee vrienden’ uit 1894...

Op 12 jaar is dat werk slechts een dozijn maal tentoongesteld: in Brussel (1895), München (1895), Brussel (april 1897), Parijs (1897), Brussel (december 1897), Wenen (1898), Brussel (1899), Parijs (1900), Berlijn (1901), St. Louis (1904), New York (1906), en tenslotte in Buenos Aires (1910), waar het in de collectie van het Museo Nacional de Bellas Artes belandde.

Bij elke verschijning stond Amitié volop in de belangstelling, zowel van het publiek als van kunstcritici, die bij elke gelegenheid (tevergeefs) bleven zoeken en raden naar de precieze betekenis van dit werk. Leempoels zelf was nooit erg happig om diepzinnige verklaringen over zijn werk te geven, wat een van de redenen zal zijn waarom het werk zich nog altijd leent voor nieuwe interpretaties.

Material and Visual Cultures Beyond Male Bonding, 1870-1914 is de titel van een boek uit 2008 van John Potvin, professor kunstgeschiedenis aan de Concordia Universiteit van Montreal, waar hij doceert over de raakvlakken tussen kunst, design en mode.

Het boek is een interdisciplinaire analyse van de visuele en materiële representaties van de mannelijke sekscultuur in het Groot-Brittannië van rond de vorige eeuwwisseling, waarin intimiteit centraal staat. Door zowel een historische als een theoretische bril kijkt hij naar foto’s, decoratieve kunst, architectuur en illustraties uit de populaire pers om de verweven verhalen over intimiteit, esthetiek en identiteit bloot te leggen. Hij analyseert de uitdagingen die voorstellingen van “mannen samen” inhouden; niet alleen voor de mannen van toen, maar ook voor de hedendaagse kijker en onderzoeker.

Het gaat over intimiteit, homosociabiliteit, homosociale gezondheid, tentoongestelde mannelijke lichamen, ‘Friendship as a way of life’, enz. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook Jef Leempoels’ “Amitié” aangehaald wordt, het beklijvende schilderij van de 'twee vrienden', waar niemand hoogte van kreeg toen het in 1897 voor de eerste keer tentoongesteld werd.

Onder het vijgenblad: het mannelijke naakt in de belgische 19de-eeuwse beeldende kunst is de masterproef uit 2013 van Thijs Dekeukeleire voor de vakgroep Kunst-, Muziek- en Theaterwetenschappen van de UGent.

Daarin heeft hij het over “l’École de Platon” van Jean Delville en overeenkomsten met “l’Initiation” van Jef Leempoels. Het linkerdeel van Delville’s doek is trouwens ook het frontispice van het boek.

Kunst uit de Kast - meer dan 50 Belgische queer kunstwerken is een recente publicatie van Thijs Dekeukeleire en Jonas Roelans.

In dit mooi vormgegeven lees- en kijkboek brengen de auteurs ruim 60 korte verhalen uit de rijke Belgische kunstgeschiedenis; volgens hen een schatkamer van boeiende LGBTQ-stories. Sommige eerder subtiel versluierd, andere ronduit een krachtig statement.

In elke vertelling leggen Dekeukeleire en Roelans fijntjes bloot hoe kunstenaars door de eeuwen heen vorm gaven aan identiteit, verlangen en ervaringen die indruis(t)en tegen de gangbare norm.

Het overzicht loopt losweg van Rubens tot Ensor, van middeleeuwse helletaferelen tot hedendaagse genderfluïditeit. Op p. 180-181 hebben de auteurs het over de vaak onopgemerkte gelaagdheid van… Amitié.

Kunst uit de kast. Borgerhoff & Lamberigts, 20 mei 2026, 237 p. EAN 9789493487772

De afdeling “Sociale Wetenschappen” van de Universiteit van Navarra publiceert een online magazine met als titel “Communication and Society”.

Volume 34 n°2 (2021) bevatte een speciale editie met als onderwerp “Visual motifs and representations of power in the public sphere”. Alan Salvadó, Mercè Oliva, Brunella Tedesco-Barlocco publiceren daarin een artikel “From the handshake to the kiss: Visual motifs of affect in representations of politics in the Spanish press”, waarin zij foto’s in de Spaanse pers onderzocht hebben op uitingen van macht in de houding van de gefotografeerde politici. Ze belichten daarin drie specifieke handelingen: de handdruk en de kus uit de titel van het stuk, en daar tussenin, de omhelzing.

links: “l’Amitié” van Picasso   |   rechts: “La grève au Creusot” van Adler (détail)